Nên lập di chúc hay quỹ tín thác tại North Carolina?

Hỏi đáp cùng Lotus: giải đáp dễ hiểu những câu hỏi về hoạch định di sản mà các gia đình tại North Carolina thường thắc mắc.

Trả lời ngắn gọn

Hầu hết người trưởng thành tại North Carolina đều được lợi khi có ít nhất một bản di chúc (will). Tuy nhiên, quỹ tín thác sinh thời có thể hủy (revocable living trust) thường là lựa chọn phù hợp hơn nếu quý vị sở hữu nhà hoặc bất động sản, muốn gia đình tránh được thủ tục thừa kế qua tòa án (probate), muốn giữ kín thông tin tài sản, hoặc muốn chủ động quyết định khi nào và bằng cách nào con cái nhận phần thừa kế. Nhiều gia đình chọn cả hai: một quỹ tín thác để nắm giữ tài sản, cùng một bản di chúc bổ sung (pour-over will) ngắn gọn để làm “lưới an toàn”.

Những gì chúng tôi thường nghe khi tư vấn

Nhiều người gọi đến và nói rằng họ “chỉ cần làm di chúc”. Nhưng khi trò chuyện, chúng tôi thường biết thêm rằng họ có nhà, có tiền tiết kiệm, tài khoản hưu trí, và muốn mọi thứ được chuyển lại cho con cái một cách suôn sẻ. Sau khi hiểu rõ di chúc và quỹ tín thác vận hành khác nhau thế nào, nhiều người nhận ra quỹ tín thác mới là công cụ phù hợp với mong muốn của mình.

Cũng có trường hợp ngược lại. Có những thân chủ đến với suy nghĩ chắc chắn phải lập quỹ tín thác, nhưng họ không sở hữu nhà, chủ yếu chỉ có đồ dùng cá nhân và một khoản tiết kiệm nhỏ. Với họ, một bản di chúc được soạn kỹ thường phù hợp hơn, cả về hoàn cảnh lẫn ngân sách. Chúng tôi muốn đề xuất kế hoạch phù hợp, chứ không phải kế hoạch tốn kém hơn.

Một thân chủ tìm đến chúng tôi ngay sau khi vừa hoàn tất thủ tục thừa kế qua tòa cho di sản của mẹ. Chị muốn con cái mình không phải trải qua điều tương tự, nhưng lại nghĩ rằng tài sản của mình “chưa đủ nhiều” để cần quỹ tín thác. Qua trao đổi, mọi chuyện trở nên rõ ràng: chị có nhà, có tiền trong ngân hàng, và có một người con đã trưởng thành nhưng chưa biết cách quản lý tiền bạc. Quỹ tín thác giúp chị tránh được thủ tục tòa án, đồng thời đặt ra những điều khoản bảo vệ để phần thừa kế của người con đó được quản lý cẩn thận thay vì trao toàn bộ một lần.

Điều này ảnh hưởng thế nào đến gia đình quý vị

Nếu qua đời mà không có kế hoạch, luật thừa kế theo pháp luật (intestacy) của North Carolina sẽ quyết định ai được hưởng tài sản, và tòa án sẽ quyết định ai đứng ra lo liệu. Những quy định mặc định này có thể không đúng với mong muốn của quý vị, nhất là với gia đình có con riêng, các cặp sống chung không kết hôn, hoặc gia đình có con nhỏ.

Di chúc cho phép quý vị chọn người thừa kế, người thi hành di chúc (executor) và người giám hộ cho con chưa thành niên. Nhưng di chúc chỉ có hiệu lực sau khi qua thủ tục thừa kế tại tòa. Ngược lại, với quỹ tín thác, người mà quý vị tin tưởng có thể đứng ra quản lý hoặc phân chia tài sản một cách riêng tư, thường không cần ra tòa.

Luật North Carolina quy định gì

• Di chúc hợp lệ nói chung phải được lập thành văn bản, có chữ ký của quý vị và của hai người làm chứng đủ năng lực (N.C. Gen. Stat. § 31-3.3). Di chúc cũng có thể kèm bản cam kết có công chứng (self-proving affidavit) để sau này gia đình không cần tìm lại người làm chứng (N.C. Gen. Stat. § 31-11.6).
• Di chúc chỉ có hiệu lực khi người lập qua đời và thường phải được nộp tại Thư ký Tòa Thượng thẩm (Clerk of Superior Court) ở quận nơi người đó cư trú. Sau khi được tòa công nhận, di chúc trở thành hồ sơ công khai.
• Quỹ tín thác sinh thời có thể hủy chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Tín thác Thống nhất North Carolina (Chương 36C). Quý vị thường có thể sửa đổi hoặc hủy bỏ quỹ khi còn sống (N.C. Gen. Stat. § 36C-6-602), và thường tự mình làm người quản lý tín thác (trustee) trong suốt cuộc đời.
• Tài sản đứng tên quỹ tín thác thường được chuyển cho người thụ hưởng mà không cần qua tòa. Tài sản nằm ngoài quỹ vẫn có thể phải làm thủ tục thừa kế.

So sánh di chúc và quỹ tín thác

	Di chúc	Quỹ tín thác sinh thời
Phải làm thủ tục thừa kế tại tòa	Có	Thường không, với tài sản trong quỹ
Trở thành hồ sơ công khai	Có, sau khi qua tòa	Thường không
Hỗ trợ khi quý vị mất khả năng tự quản lý	Không	Có, người quản lý kế nhiệm (successor trustee) có thể thay quý vị lo liệu
Quyết định thời điểm con cái nhận thừa kế	Hạn chế	Có, rất chi tiết
Có tài sản ở nhiều tiểu bang	Có thể phải làm thủ tục ở từng tiểu bang	Có thể tránh được
Chi phí và công sức ban đầu	Thấp hơn	Cao hơn, kể cả việc chuyển tên tài sản

Các bước thực hiện

1. Liệt kê tài sản và cách đứng tên. Bao gồm nhà, tài khoản ngân hàng và đầu tư, bảo hiểm nhân thọ, tài khoản hưu trí, và ghi lại ai đang được chỉ định là người thụ hưởng.
2. Quyết định ai nhận tài sản gì, và ai sẽ đứng ra lo liệu. Gồm người thi hành di chúc hoặc người quản lý tín thác, người dự phòng, và người giám hộ cho con nhỏ.
3. Chọn kế hoạch dựa trên di chúc hay quỹ tín thác. Luật sư sẽ giúp quý vị cân nhắc chi phí, tính riêng tư, bất động sản và hoàn cảnh gia đình.
4. Ký giấy tờ đúng thủ tục. North Carolina có quy định cụ thể về người làm chứng và công chứng; sai sót có thể khiến giấy tờ mất hiệu lực.
5. Chuyển tài sản vào quỹ tín thác (nếu có). Nghĩa là làm giấy chuyển nhượng (deed) mới cho căn nhà và cập nhật các tài khoản để quỹ thật sự sở hữu chúng.
6. Xem lại kế hoạch vài năm một lần, và sau những thay đổi lớn như kết hôn, ly hôn, sinh con, chuyển nhà hoặc có người thân qua đời.

Những sai lầm thường gặp

• Ký quỹ tín thác nhưng không chuyển tài sản vào. Quỹ chỉ kiểm soát những gì nó sở hữu. Quỹ “rỗng” vẫn có thể khiến gia đình phải ra tòa.
• Nghĩ rằng di chúc bao trùm mọi thứ. Bảo hiểm nhân thọ, tài khoản hưu trí và các tài khoản có chỉ định người thụ hưởng sẽ đi theo mẫu chỉ định đó, không theo di chúc.
• Tin rằng có di chúc là tránh được tòa. Không phải vậy. Di chúc chính là bản hướng dẫn mà tòa sẽ làm theo.
• Dùng mẫu trên mạng nhưng ký hoặc làm chứng không đúng cách. Khoản tiết kiệm ban đầu có thể mất hết nếu giấy tờ bị tranh chấp hoặc không được chấp nhận.
• Để tài sản trực tiếp cho con chưa thành niên. Trẻ em thường không thể tự quản lý tài sản thừa kế, và tòa có thể phải chỉ định người quản lý thay.

Lưu ý cho gia đình người Việt

Nhiều gia đình đã hoặc đang tính cho con đã trưởng thành đứng tên căn nhà “cho tiện”. Điều này có thể gây ra nhiều rắc rối. Khi con đứng tên, căn nhà về mặt pháp lý thuộc về con. Căn nhà có thể bị ảnh hưởng nếu con gặp nợ nần hoặc ly hôn, cha mẹ mất quyền kiểm soát, và có thể phát sinh vấn đề về thuế. Quỹ tín thác thường đạt được cùng mục đích mà vẫn bảo vệ quyền lợi của cha mẹ.

Nếu quý vị có tài sản tại Việt Nam, xin lưu ý rằng di chúc hoặc quỹ tín thác lập tại North Carolina có thể không áp dụng cho tài sản đó. Tài sản ở nước ngoài thường cần được hoạch định riêng theo luật của quốc gia sở tại.

Chúng tôi hiểu rằng nói chuyện về cái chết có thể khiến nhiều người ngại ngùng, thậm chí kiêng kỵ. Nhưng chúng tôi tin rằng lập kế hoạch di sản là một trong những cách thể hiện tình thương và trách nhiệm lớn nhất dành cho gia đình. Chúng tôi sẵn sàng tư vấn và giải thích từng giấy tờ bằng tiếng Việt.

Những điều cần ghi nhớ

Nếu hoàn cảnh của quý vị đơn giản, một bản di chúc được soạn kỹ, kèm giấy ủy quyền tài chính và giấy tờ chăm sóc sức khỏe, có thể là đủ. Nếu quý vị có nhà, có con cái cần được bảo vệ, hoặc muốn gia đình tránh phải ra tòa, kế hoạch dựa trên quỹ tín thác thường rất đáng cân nhắc.

Dù chọn cách nào, mục tiêu của chúng tôi là giúp quý vị ra về với sự hiểu biết rõ ràng về các lựa chọn của mình, chứ không chỉ nghe một câu trả lời có sẵn. Chúng tôi cùng quý vị xem xét từng tài sản, giải thích điều gì sẽ xảy ra với mỗi tài sản, kể cả cách một số tài sản có thể được chuyển cho người thân mà không cần qua tòa, ngay cả khi không có quỹ tín thác. Kế hoạch tốt nhất là kế hoạch phù hợp với gia đình quý vị, và là kế hoạch đã được ký kết.

Quý vị chưa biết lựa chọn nào phù hợp với gia đình mình? Lotus Legacy Law cung cấp dịch vụ hoạch định di sản với chi phí trọn gói, bằng tiếng Việt và tiếng Anh. Xin gọi 919-655-4700 hoặc đặt lịch tư vấn.

---

Bài viết của Luật sư Kim Le, Lotus Legacy Law, được Đoàn Luật sư North Carolina cấp phép hành nghề từ năm 2009.

Bài viết chỉ cung cấp thông tin chung về pháp luật North Carolina, không phải là tư vấn pháp lý. Việc đọc bài viết không tạo ra quan hệ luật sư – thân chủ. Mỗi gia đình có hoàn cảnh khác nhau, xin quý vị trao đổi với luật sư về trường hợp cụ thể của mình.